Teny iditra Kabary nataon-dRadama I
Sokajin-teny anarana (lohatenin-tantara fohy na kabary)
Zana-dohateny nampitondrainy teo Antsahatsiroa
Mpanoratra Cousins William Edward
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra VI. Kabary nataon-dRadama I. A. D. 1828.* Ary izao no teny nataon' Ilehidama-manjaka, raha tezitra tamy ny manamboninahitra nihman-takona ny hären' Andriana sy ny babony ny miaramila ; ka nosoratany izao teny izao ; ka napetrany teo am-bavahadin-drova avaratra hovakiny ny mahay manoratra, naeainy lazaina ho тепу ny ambaniandro. Mahazoarivo, 10 Adijady, 1828. ARY ataovy ny mahafinaritraahy, hoy Radama; anario raharaha kely ; tapero vody tsara no fama-by azy ; fabetsakany soratra, farahasasatrahianareo, mialà sasatra kely aloha, dia avereno, ary izahao in dray, hoy Radama. 2. Ary mba gaga kosa aho, hoy Hahidama-manjaka, menatry ny Roa amby ny Folo Manja ka sy ny ambanilanitra aho : laingain-kavako ary fitahiny ny mpanompokoaho. Mandry dia matory tokoa angaha ny Roa amby ny Folo Manjaka, koa tsy mifoha milaza amiko, fa izaho no fanovany ny Roa amby ny Folo Manjaka, koa nofitahin-kavako ary ambakainy ny mpanompoko alio; maty tokoa angaha ny Roa amby ny Folo Manjaka, no tsy mifoha milaza amiko izy. 3. Nefa, hoy Ilahidama, tsy maty tsy akory izy ; fa izaho, fanovany ny Roaamby ny FoloManjaka, mbolaeto hiany ; rahaizany didim-panjakany ny Roaamby ny Folo Manjaka izany no hanambakana ahy, ny mpanompo no mahay maty, fa ny Andriana tsy mba azo ambakaina ; rahaizany mainti-molaliny ny Roaamby ny FoloManjaka sy ny tongoa-mihonkon-drazanaizany nohanambakany ny mpanompoahy, laviko, hoy Ilahidama, tsy andalàko havana, tsy ananako olon-tiana. Tsy mandry ny Roa amby ny Folo Manjaka, hoy Ilahidama, fa avy milaza, Azamety ambakainy ny mpanompo hianao Radama, fa mahafoiza olon-tiana ; fa tsy misy tsy hanananao ny anivony ny riaka, na dia ny be-kotro maro-holatra nampanjakany Roa amby ny Folo Manjakahiany aza, tsy misy tsy hanananao ny anivony ny riaka ; indrindra fa ny ambaniandro tsy lany teraka ; na dia ny zaza madini- ka mianatra fahendrena izao hiany aza, tsy misy tsy haha-voriany ny anivony ny riaka. Faazamety ambakainy ny mpanompo hianao Radama, fa menatra izy Roa amby ny Folo Manjaka. 4. Ary izahombagagailay miaramila, faimatesa-nareo amana ikelezanareo aina, ataoko hanatevina ny vodi-hena hotatanina any Mahandry, sy any Tsararay, sy any Nanjakana, sy any Masoandro, sy any Besakana, ataoko hanatevina ny mainti-molaly sy ny tongoa-mihonkon-drazana, ataoko izany no imatesanareo sy amonoanareo tena, hoy Ilahidama. Fa hay ! sangy misy havako amana olon-tiako, omeko voninahitra, koa raha hanambakahandriananaahy, amanahihinanany tongoa-mihonkon-drazana, ka dia hodianareo tsy hita ; ataoko tsy mba hanao voro-mitahy havana hianareo. Koa raba izaho no hambakainy ny mpanompo, laviko, hoy Ilahidama. 5. Ary izaho mba bilaza kely ny didim-panja-kanafitôndrany ny Roaamby ny FoloManjaka. Na-hoana hajia miditra, nahoana sazy tonga, zarainy amin-kavana, raha misy menakely ananan-doholona, na dia hasinakely hiany aza? Failay anankiray iroy tsy mba ananan-kavana, tsy mba anana-menakely, fa natao-ny tongoa-mihonkona, vodi-hena notataniny amy ny trano fohi-loha. 6. Koa izaho, hoy Ilahidama-manjaka, dia milaza aminareo miaramila, sy milaza aminareo ambanilanitra rehetra, fa izaho, hoy Ilahidama, matidreny ny fanja-kany ny andriana tamy ny nanjaka Hova taloha, sy ny fanjakany ny andriany ny Sakalava tamy ny vazan-tany : ny mpanompony, sy ny olon-tiany, sy ny vadiny no mitantana sy mitondra ny Andriamanjaka sy ny fanjakany. Koa lavikoizany, hoy Ilahidama, raha izao fanjakakonofinaritry ny vavan'Andrianampoinimerina izao no handraman' olombelona, sy izao fiandrianako sy izao tongoa-mihonkon-drazana izao no handraman-kavako, sy handraman' olon-tiako, laviko izany, hoy Ilahidama. 7. Ary izaho mba hilaza aminareo ambaniandro rehetra, fa hianareo mandova fanompoana, izaho man-dovahandrianana; fany fombany ny fanjakany ny An driamanjaka, na dia vomanga iray fototra hian)' aza, na foto-mangahazotelofototraaza, rahatongaamy ny tongoa-mihonkon-drazana, sy ny mainti-molaly, sy ny maty momba, tsy misy olombelona mahatelina izany, indrindra fa ilay iray iroy, nataony fividim-bahoany sy taham-panjakany, tsy animan' olombelona iny, fa any ny fanjakana. 8. Izaho dia mihitsy ilay ambanilanitra sy ilay miaramila, fa izao itondrako anareo ambanilanitra izao, raha hianareo no hanin' olon' tsi-meloka ; volanareo amam-panananareo no halain'olo-maina; indrindra fa Teniko amam-badiko aman-janako no hihinana anareo tsi-meloka, laviko, hoy Ilahidamamanjaka, faizaho no aronareo. 9. Ary raha amy ny anio kosá, hoy Ilahidama, olom- belona no hanandrana ahy, hihinana ny tongoa-mihon-kon-drazana, laviko izany, hoy Ilahidama ; fa ny An-driamanjakatsy mbaazoandramana, fa ny mpanompo manambaka no mahay maty, fa efa ela izay nanambakany ahy, koa ny andro iray no nahandrianany ny Roa amby ny Folo Manjaka, sy Andrianampoinimerina tsy mitovy amin' Andriana, sy Ilahidama-manjaka, tsy mahazehi-tava, tsy mahamena-harana : androiray nohanaovakoazy, koa raha misy olombelona miraviravy tànana sy manao Toro-mitahy navana, na borizany, na miaramila, tsy dia atao mongo tokoa (va), tsy dia atao lo ambany ny Mbony nihinana azy, ho lo ambany ny fakany ? hoy Ilahidama.

Teny iditra Kabary nataon-dRadama I
Sokajin-teny anarana (lohatenin-tantara fohy na kabary)
Zana-dohateny teo Imahazoarivo
Mpanoratra Cousins William Edward
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra VII. Rabary Efatra nataon-dRadama I. teo Imahazo-arivo, 12 Adijady, 1828. 1. Ary hoy Ilahidama, izaho mba miresaka aminareo ankizilahy madinika : manan-jara samy manan-kavana, mana-mahery an'Andrianampoinimerina ; nefa, hoy Ilahidama-manjaka, tsy diamaniry ahotsy akory, fa manana anareo, fa izahaonareo angeha ny rainareo maro-holatra, izay vohitra onenantsika mainti-molaly rehetra izao tsy misy tsy nivadihany, tsy misy tsy nite-tezany bamba, fa raha avy ny tongoa-mihonkon-drazany ny Andriamanjaka, tsy mba mahatelin-kely izany lehi-lahy nimaty nikeli-aina izany, na dia indreny aza ny za-nak'Andriantandra, sy Ralainanahary, sy Andriantsalamamanjaka, tsy misy bambatsy notetezin'izany ; kanefa ralia aterany ny olona ny ariary efatra isan-tsambotra, tsy mbamety mindray izy, fahoy izy, Atero amia'izy tompony lehibe; nadiaItompokolaky azanomamparaory azy ny ariary efatraisan-tsambotra, tsy mbamety inamory izy, fahoy izy, Andraomampangidi-hoditraanao sy maha-ketraka ny vahoaka, fa aoka hateriny any Mahandry, sy any Tsararay, sy any any Besakana, sy any Bevato, fa izany no mahamami-hoditra anao, sy mahahery ny va hoaka. Koadiaizaononanjakanasy nahavorianaizay, hoy Kadama. 2. A R Y h o y Ilahidama-manjaka, Izaho Andriana manan- kavana, ary mitomoetra amin' olou-kendry, ary mitomoetra amy ny ambaniandro; koa ny nampianarako taratasy ny zanakareo amam-paranareo, hoy Ilahidama, betsaka àry hianareo ambaniandro, koa raha handaha-tra eo imasony ny ambaniandro, menatra, fa be no hen-dry anatiny ny olombelona ; koa indreo ny zanakareo amam-paranareoefamahay taratasy, koaanoraty aho, hoy Ilahidama, koa ny mahalaha-bava dia mandahara-vava, ary ny tsy mahalaha-bava dia manorata taratasy, faazaisoronanaaho, hoy Ilahidama, fandraoahomana naadi-varotra amin'olon-tiana sy amin'olo-mahery ; koa ny mainti-molalin-drazako, sy ny tongoa-mihonko-na no nentiko niadi-varotra; valio, fa aza isoronana aho, hoy Ilahidama, fa be no ataoko, ka andrao hadinoko. Nefa, hoy Ilahidama-manjaka, hitako ny hama-roany ny ambanilanitra, koa aza mba atao hoe, Irery Idamalahi-manjaka, fa ny sainy ny Roa amby ny Folo Manjaka navelany amiko avokoa. Fa tahaka iry masoandro amin' iry lanitra iry aho, hoy Ilahidama-manjaka : iray hiany, fa mahenina izaoanivony ny riaka izao ny saiko ; koa valio, fa ny Andriamanjaka tsy mba omen-dainga, ary ny mpanom-potsy mbafitahina, fandraotongaamy ny androko, hoy Ilahidama tompony ny tany. Ary izaho, hoy Ilahidama-manjaka, mbamilazaami-nareovehivavin'ambaniandro, fany tsy manam-bady manan-janaka, ny tsy manan-janaka manana ana- dahy, ny tsy manana anadahy manan-kavana, ny tsy manan-kavanamanan-tsakaiza ; koa anaro ny havanareo, hoy Ilahidama, izay tsy mbola manana ny meloka, anaro ny havanareo, mba hiara-mitondra ny hitsiny amiko, koa aza avela hanambaka Andrian-tompoina, fa na dia izao voninahitra sy fiandrianana omeko azy izao hiany aza, tsy tokony hahafinaritra azy va, hoy Ilahidama ? Ary anefa, mba izahaonareo amin' izao fiton-drana ny ambaniandro izao : anaterana vodi-hena, tsy dia izabo irery hiany no hihinana ; anaterana ny isam-pangady, tsy dia izaho irery hiany no hihinana ; anate rana ny vokatry ny tany, izany aza azy ; anaterana iza-ny, tiany hotatanikoamanahozaraiko, farahatsy mba falin'izay hozaraiko amana hotataniko, fa raha hihina na ny tongoa-mihonkon-drazana, aza ampanjakaina ho mavoin-dalána, fa ny omeko mahabotrabotra, hoy Badama. ARY hoy Radama, Izany koanolazaikoaminareo efamahay taratasy ; fany ianaranareony fahen-drena, tsy atao ho any ny irery, ary tsy hotehimina anaty kibo, fambailazaony ambaniandro tsy mahalala; koanefa ny andro iray hilazako azy, hoy Ilahidama, mbola izabotompony no hilaza, fa mba tiako handreny ato aloha ny ambaniandro, hoy Radama-manjaka.

Teny iditra Kabary nataon-dRadama I
Sokajin-teny anarana (lohatenin-tantara fohy na kabary)
Zana-dohateny raha naka ny olon-kendry izy
Mpanoratra Cousins William Edward
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra IX. Rabary nataon-dRadama I raha naka ny olon-kendry izy. Ary rehefa tezitra sy afa-nenina tamy ny manam-boninahitra Radama, ka tsy mbola niseho hiany ny hareny, dia naka ny olon-kendry rehetra izy hilany saina izay hanaovany azy. 2. Ary hoy Itompokolahy :— Aizadosaina, ry olon-kendry, fa hianareo no fanovany ny Roa amby ny Folo Manjaka, sy fanovan' Andrianampoinimerina ; nave-lany hiara-misainaamiko; koarahaavy izay hatezera-ko, ts)'vano-midodododo aho, fa maka anareo hiara-misaina, koanefa tsy roa volana amana telo volana no nisainako azy, fa efa dimy volana, enim-bolana, fito volana, valo volana no nasaiko nampisehoany ny manamboninahitra ny hareko ; ary efa ela no nika-bariako sy nanaovako ny teny amy ny taratasy teo am-bavahadin-drova* ho nanehoany azy, koa mbola tsy miseho hiany ; fany tongo-databatra amana tapa-kazo no asehony ; fany izy tsy ambarany, koa afa-nenina aho, koa aiza no saina, ry olon-kendry ? 3. Ary dia no vinalin-dRainimena, ilay atao hoe Babehoraisina no namaly ny tenin' Itompokolahy ; ka hoy no famalin-dRainimena, Trarantitra, aza marofy bianao, ry Ilahidama, fa fankasitrahana aloha no atao-nay aminao, raha avy izay hatezeranao, ka alainao hiara-misaina aminao izahay, ka nefa tsy misy zavatra 25 tsy fantatrao; fatsy manao'teniko, feAndriana' hia-nao; famakahiara-misaina. Koarahaavy izay hate« zeranao, mba nisainany holazainaaminao hiany izahay ; kanjo nony nanatrika anao nizaha izato nanaovanao azy izahay sy nisainanao azy ; koa tsara loatra, koa tsy azo tsinina, ry Ilahidaraa ; fa efa ela no nisainanao azy sy afa-nenina hianao, koa tsy mampiseho hiany izy, fa tapa-kazo aman-tongo-databatra no asehony aminao, koa Andriamanjaka afa-nenina hianao, ka tsy mba manana adidy, fa izao hianao izao, tahaky ny ohabolany ny olona hoe, Vinantomisoro-pihavanana; kamamonoakohomatavy, xnanasarafozana; mividy henamatavy, manasarafoza-na; nohony tany tsy lavitra, fa trano mifanolo-bodi-rindrina ; koa raha tsy mety amin' izany ny rafozana, sady voky no afaka adidy ; koa raha izay ela izay no nasainao nampisehoana azy, koa tsy asehony hiany, fa manao fody mitsindroka alina izy, sy lambolahy mihinana andro ; torahy, fa tsy loza ; vonoy, fa tsy antambo ; fa atolotray amin' izany izay tokony ho faty ; ary ny harenao alao ; fa mpanjaka afa-nenina hianao, ry Ilahidama, ka tsy manana adidy amy ny mpanompo. Fanazanakay amam-paranay azaatolo tray, raha meloka amy ny fanjakanao, ka mandika ny didinao ; fa raha hanandrana Andriamanjaka, ka mpanompo hanamavo lalâna, maty, fa zava-manan* aina. 4. Izao no teny nataon-dRainimena, raha nalain- dRadama tany Mahazoarivo izy hiara-misaina aminy tamy ny hatezerany tamy ny manamboninahitra ni-hinan-tako-maso ny haren' Andriana. Dia nankasitraka Itompokolahy tamy ny teny na-valin-dRainimena. Ary farany ny hatezerany, dia novonoiny izay tokony ho faty ; ka maty tamin' izany Ralehifotsy llvtra., Jeneraly, sy Kafaralahiudera, 9vtra. Koranely folo.

Teny iditra Kabary nataon-dRadama I
Sokajin-teny anarana (lohatenin-tantara fohy na kabary)
Zana-dohateny raha naka ny olon-kendry izy
Mpanoratra Cousins William Edward
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra VIII. Kabarin-dRadamaI.namgitondrainy teoAntsahatsi-roa, A. D. 1828, nentin-dRazafimbelo 6vtra. IZAHO, hoy Ilabidama-manjaka, dia milaza ami-nareo manamboninahitra, fa tsy nododododoiko ary tsy nohazakazahiko, fa efa ela no nisainako azy, ka raha hanao hambahamba hianareo, ka ny ahy tsy hasehonareo, faviliaaman-tapa-kazoamanafanaovan-jiro, 6y tongo-databatra, sy vilani-vy no asehonareo eto Antsahatsiroa, koa tsy ireny no ahy nalainareo, fa fanakareo ireny, fa hafa no ahy ; koa raha tsy hampi-seho hianareo, izaho Andriana tsy mamitaka mpanom-po, hoy Ilahidama, fa tsy vao omaly amana afak'omaly amana ivay volana no nisainako azy, fa efa dimy volana, enim-bolana, fito volana, valo volana no nisai nako azy, ka raha hanamavo lalàna ka hanandrana Andriamanjaka, lavikoizany, hoy Ilahidama, famatiko izay manao izany, kalazaikoaminareo ambanilanitra. 2. Ary rehefatapitrany tenin'Andriana, diani-tsangana ny 10 vtra. Andriampizehana hamaly ny fite-nin'Andriana. Ary rehefaniala-tsiny izy, diahoy no famaliny, Trarantitra, aza marofy, Ilahidama, mifanan-tera amy ny ambanilanitra, fa ento izany fiteninay izany, Razafimbelo, hoany amin'Itompokolahy. Fa akohon' Itompokolahy tamàn-trano izahay ; izy no nanotrika no ho foy izahay ; ary rehefa foy izahay, izy indray no nitaiza sy namelona an ay no ho lehibe izahay. 3. Koarahaavy izay haterezany ny Andriamanjaka nohony hadisoanaataonay mpanompo, tsy vano-man-kaiza izahay, fa akohon' Itompokolahy tamàn-trano ; koa miandry eo an-toeran' entana amin' izay tian' itompo hatao, na hovonoina hatao laoka, na hovonoina hafaham-bahiny ; tsy mahay miery, tsy mahasitrika an' ala, ary tsy mahavony an-ahitra, 4fa ny Andriamanjaka lanitra, ary ny mpanompo tany ; ka ny tany tsy mahatoha ny lanitra, fa mitsotra amy ny hadala-nay izahay, koa trarantitra, aza marofy, Ilahidama ; fa azy ny fanapahana, ka izay ataony mahatrarantitra azy. Izao no teny navalin' Andriampizehana ny tenin' Andriana.

2019/04/05